Koolhydraten, wat zijn het?

Help, er zitten koolhydraten in mijn eten is iets wat we de laatste tijd steeds vaker horen. Voorheen stonden de vetten vooral in het kwaad daglicht. En nu zijn de koolhydraten aan de beurt. Natuurlijk kenden we voorheen al koolhydraatarme diëten, zoals het Dr Atkins dieet. En ook Cola Light (minder suiker/koolhydraten) is niet onbekend voor de meeste mensen. Door de hype van koolhydraatarm schreeuwen de verpakkingen niet alleen 0% vet, maar zie je nu steeds vaker termen als koolhydraatarm, geen suiker toegevoegd en 70% minder koolhydraten.

Wat zijn nu koolhydraten?

Hoe leg je nu op een eenvoudige manier uit wat koolhydraten zijn? Ik zal proberen het zo eenvoudig mogelijk te houden.

Koolhydraten worden gevormd door planten. Met de hulp van de energie van de zon en de combinatie van koolzuurgas (CO2) en water (H2O) wordt er een glucosemolecuul (suikermolecuul) gevormd. Een restproduct van dit alles is zuurstof. Dit wordt ook wel fotosynthese genoemd.

Deze suikermoleculen worden ook wel koolhydraten genoemd.  Een koolhydraat bestaat uit één of meerdere suikermoleculen. Enkele voorbeelden van deze koolhydraten:

Koolhydraten met één suikermolecuul

  • Glucose, ook wel druivensuiker genoemd
  • Fructose, ook wel vruchtensuiker genoemd
  • Galactose

Glucose of fructose zal vast bekend in de oren klinken. Deze moleculen komen vooral voor in fruit.

Koolhydraten met twee suikermoleculen

  • Tafelsuiker
  • Melksuiker (ook wel lactose genoemd)

Deze koolhydraten bestaan uit 2 verschillende suikermoleculen. Tafelsuiker bestaat bijvoorbeeld uit glucose en fructose.

Koolhydraten met meerdere suikermoleculen

  • Zetmeel
  • Glycogeen

Meervoudige koolhydraten bestaan uit een combinatie van 3 tot wel 60.000 moleculen. Een voorbeeld hiervan is zetmeel (wat een reservebrandstof is voor een plant) en glycogeen (wat een reservebrandstof is voor mens en dier). Glycogeen zit bij ons opgeslagen bij de spieren, zodat we bij nood onze spieren direct kunnen voorzien van brandstof.

De tweevoudige of meervoudige koolhydraten bestaan dus altijd uit een combinatie van enkelvoudige koolhydraten. Ons lichaam kan alleen wat met koolhydraten in zijn enkelvoudige vorm. De tweevoudige en meervoudige koolhydraten worden in ons lichaam afgebroken met behulp van enzymen in onze dunne darm tot enkelvoudige koolhydraten en kunnen dan gebruikt worden, als energiebron. Ons bloed zorgt ervoor, dat de energie verspreid kan worden over ons lichaam. Maar eerst gaat het nog langs de controlekamer en filter; de lever. En wat doen met koolhydraten, die we even niet nodig hebben? Die slaan we op in de vorm van vet op ons lichaam. Een handigheidje van vroeger, toen we nog schaarste en overvloed kende.

Koolhydraten die niet afgebroken kunnen worden (denk aan vezels) zijn weer nodig voor een goede darmwerking en darmflora. Deze worden ook wel niet-verteerbare koolhydraten genoemd.

Afbreken van voedingsstoffen

Ons lichaam breekt alle voedingsstoffen af tot zijn eenvoudigste vorm. Dit geldt niet alleen voor koolhydraten, maar voor alle voedingsstoffen.

Ik vergelijk dit proces weleens met Lego. Wanneer je een huisje hebt van alleen rode blokjes en je het vervolgens uit elkaar laat vallen en het daarna nog verder gaat afbreken, zodat alle steentjes uit elkaar zijn. En daarna ga je de blokjes sorteren op kleur en grootte. Dan ben je vrij snel klaar, toch? We hebben immers alleen, maar rode blokjes.

Ons lichaam doet vrijwel hetzelfde. Het wordt gekauwd en voor bewerkt in onze maag, zodat het grove werk gedaan is. Daarna worden de voedingsstoffen verder afgebroken in de dunne darm tot zijn eenvoudigste vorm. Pas dan kan ons lichaam er wat mee.

Wanneer we de helft van de blokjes vervangen door groene blokjes, dan is het iets lastiger, maar nog steeds gemakkelijk en zijn we snel klaar.  Je zou dit kunnen vergelijken met suiker. Dit bestaat immers uit 2 moleculen; glucose en fructose / rood en groen.

Maar goed, laten we nu een lastiger product pakken. Een appel bijvoorbeeld. Het bouwwerk van Lego bestaat dan niet meer alleen uit rode en groene blokjes, maar nog een tal van andere kleuren, vormen (vetten, eiwitten, vitaminen en mineralen) en zelfs niet uit te sorteren onderdelen (lees: vezels). Een stuk lastiger om uit elkaar te halen en te sorteren. Je bent dus langer bezig.

En zo heeft ieder product een eigen samenstelling. Soms wat meer rode blokjes, soms wat meer gele klein blokjes. Het belangrijkste is, dat we ons lichaam een plezier doen met complexe bouwwerken.

Koolhydraten = energie

De rol van koolhydraten binnen ons lichaam is, dat ze ons energie geven. In tegenstelling tot andere voedingsstoffen is hun rol beperkt tot alleen energieleverancier. Echter voor sommige lichaamsdelen zijn koolhydraten zelfs onmisbaar als brandstof, zoals onze hersenen, zenuwstelsel, spieren  en rode bloedlichaampjes. Voorgaande lichaamsorganen zijn allen afhankelijk van glucose en kunnen geen vet gebruiken als brandstof. Koolhydraten spelen dus zeker een belangrijke rol in ons lichaam.

En hoeveel energie geven koolhydraten dan? Per gram geven koolhydraten ons 4 kilocalorieën. In het voorbeeld van de pot pindakaas zit er 11 gram aan koolhydraten per 100 gram. De energie uit koolhydraten bestaat dus per 100 gram uit 44 kilocalorieën.

En zijn koolhydraten nu gezond of niet?

Nou aan koolhydraten zou je niet het label kunnen plakken van gezond. Wel zijn koolhydraten noodzakelijk voor ons om te overleven. Sterker nog, wanneer je op onbewoond eiland zou zijn en je na enkele dagen het voorstel krijgt om te kiezen tussen een appel of een chocoladereep Mars, dan kun je beter voor de chocoladereep gaan. De mars geeft je namelijk bijna 4x zoveel energie. Dit geeft je meer tijd om je zoektocht naar eten te verlengen.

Maar goed wij zijn niet op onbewoond eiland met weinig eten. Wij verkeren ons in het suikerparadijs. Ongemerkt krijgen we gewoon veel te veel suiker binnen. We weten dat 3 suikerklontjes te veel is in een kop thee. We weten, dat snoep veel suiker bevat.

En dat vind ik niet eens de schadelijkste producten. Je kan er namelijk nog naar handelen. Erger zijn de producten, waarvan je het niet door hebt. In vrijwel ieder kant-en-klaar product wordt er te veel suiker toegevoegd. Ook in vetarme of light varianten van vette voedingsstoffen kun je beter links laten liggen. Weliswaar zit daar minder vet in, maar dit wordt veelal aangevuld met suikers.

Misschien vind je dit ook leuk!

Leave a Comment